Tuesday, March 30, 2010

మట్టిదేశం

        (పాలమూరు.  అధికార భాషలో   ఆ జిల్లా పేరు మహబూబ్‌నగర్‌.  ఆకలిజిల్లా, కరువు జిల్లా, వలసల జిల్లా- ఇట్లా దానికి పర్యాయనామాలు అనేకం. బిరబిరా కృష్ణమ్మ ఆ జిల్లాలో 200 కిలోమీటర్లు పారుతుంది కానీ, గుక్కెడునీరు కూడా ఎత్తిపోయదు.  దేశంలోని భారీ ప్రాజెక్టులన్నిటికీ మట్టి తట్టలు మోసింది పాలమూరు కూలీలే. బతుకు యుద్ధంలో పోరాడడానికి దేశం కాని దేశం వె ళ్లే పాలమూరు కష్టజీవులు, అయితే జీవచ్ఛవాలుగానో, కాకపోతే మృతదేహాలుగానో తిరిగివస్తారు. అక్కడ శాశ్వతంగా విడిదిచేసిన కరువు, దేవుని వరమో, ప్రకృతిశాపమో కాదని- అది మానవ  కల్పితమని, వ్యవస్థ దుర్మార్గం వల్లనే దురవస్థ అని చాటి చెప్పిన సంస్థ 'కరువు వ్యతిరేక పోరాట కమిటీ'. 1995 నుంచి 2005 వరకు దశాబ్దం పాటు, మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా గ్రామీణ జీవనబీభత్సాన్ని  హృదయవిదారకంగా,  ఉద్యమప్రేరకంగా ఆవిష్కరించిన సంస్థ అది. ప్రజలతో సజీవసంబంధం పెట్టుకుని, పుట్టినమట్టికి చుక్కనీరు కోసం తపించిన ఉపాధ్యాయ కార్యకర్తల అసామాన్య కృషి అది. కమిటీ వెలికి తెచ్చిన వాస్తవాలను, గణాంకాలను చట్టసభల్లో, రాజకీయసభల్లో వల్లెవేసి పేరు తెచ్చుకున్న నాయకులు,  ఆ సంస్థ బలవన్మరణం పొందకుండా ఆపలేకపోయారు.  ఎవరికోసం వారు తపనపడడం ఒక నేరమైతే, పరుల కోసం పాటుపడడం మహాపరాధమని భావించిన వ్యవస్థ- ఆ సంస్థ మీద నిందలు వేసింది. దాని బాటలో పల్లేర్లు చల్లింది. తనను తాను రద్దుచేసుకుంటున్నట్టు సంస్థ ప్రకటించుకునేట్టు చేసింది. పది సంవత్సరాల  పాటు పాలమూరు తనను తాను లోలోపలికి చూసుకునేట్టు, వెలుపలికి వ్యక్తం అయ్యేట్టు చేసిన కరువు వ్యతిరేక పోరాట కమిటీ- ఇప్పుడు లేదు. ఆసంస్థ తన పదిసంవత్సరాల కార్యాచరణలో ప్రచురించిన కరపత్రాలను సంకలనం చేసి 'పాలమూరు అధ్యయన వేదిక' 'గొంతెత్తిన పాలమూరు'పేరుతో పుస్తకంగా ప్రచురించింది. దీనికి కె.బాలగోపాల్‌ ముందుమాట రాశారు.
       మార్చి 28 ఆదివారం నాడు మహబూబ్‌నగర్‌ టౌన్‌హాల్‌లో  ఈ పుస్తకం ఆవిష్కరణ జరిగింది. పాలమూరు కరువు కారణంగా అసహజమరణం చెందినవారి కుటుంబసభ్యులు పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించారు.  కరువు వ్యతిరేక పోరాట కమిటీ నేడు లేకున్నా అది చేసిన కృషి పాలమూరు ప్రజాజీవితాన్ని ఎట్లా వెలిగించగలదో వక్తలందరూ ఆశాభావంతో చెప్పారు.
      కరువు వ్యతిరేక పోరాట కమిటీ కరపత్రాలతోపాటు, పాలమూరు స్థితిగతులపై, కమిటీ రద్దయిపోవడంపై పత్రికల్లో వచ్చిన సంపాదకీయాలను, ఇతర రచనలను కూడా  ఈ పుస్తకంలో ప్రచురించారు. 2001లో పాలమూరు వలసమరణాల గురించి తెలుసుకుందామని కమిటీ సహకారంతో జిల్లాలో పర్యటించిన రచయితల బృందంలో నేను కూడా ఉన్నాను. అది జరిగిన వెంటనే అప్పడు 'వార్త' దినపత్రికలో రాస్తున్న 'సందర్భం' కాలమ్‌లో 'మట్టిదేశం' అనే  రచనచేశాను. ఆ రచనను  కూడా 'గొంతెత్తిన పాలమూరు'పుస్తకంలో చేర్చారు. ఆ కాలమ్‌ ఇక్కడ  చదవండి: )

నువ్వు పెళ్లిచేసుకుని పోయేచోట ఎంతో సిరిసంపద ఉన్నది, గోడ్డుగోదా ఉన్నది, మంచి వ్యవసాయం ఉన్నది, నువ్వు మెట్టినింట సుఖపడతావు- అంటూ బొంగురు తీగల సారంగిని శ్రుతిచేసి శ్రుతిచేసి ఆ వృద్ధ గాయకుడు పాడుతున్నాడు. అనామక కళాకారుడు అతను. పేరు ఆలియా, అతనొక 'ఢాడి', లంబాడాల వంశచరిత్రలగాయకుడు. అతని పాట వందల ఏండ్ల కిందటి రాజస్థానంలోకి, అక్కడి ఎడతెగని ఆరుబయళ్లలోకి, అక్కడి పంచరంగుల దుస్తులలోకి , వెన్నెల వన్నెల వెండి సొమ్ములలోకి  మమ్మల్ని తీసుకువెళ్లింది. సారంగితో పాటు తంబూరా వంటి రబాబ్‌ అనే వాయిద్యంతో అతను  లంబాడాల పాటలుపాడాడు.  ఆలియా వేలికొసలనుంచి ­విరజిమ్ముతున్న ప్రకంపనాలు ఒక బిడారు ప్రయాణంలాగా, ఒక ఎడతెగని వలస లాగా, ఒక అనాది దుఃఖంలాగా..

ఆలియాపాట ఒక స్వప్నం మాత్రమే. లంబాడా అమ్మాయి పెళ్లిచేసుకుని వెళ్లేచోట ఏ సిరిసంపదా ఉండదు. వడిబియ్యం నింపుకున్న కడుపుతోనే దేశంపోవాలె, మట్టితట్టలతోనే కొత్తకాపురం మొదలుపెట్టాలె.  ''దూరాన నా రాజు కే రాయిడౌనో'' అని ­  విరహగీతాలు పాడుతూ

Thursday, March 25, 2010

చట్టం, నీతి

వివాహానికి ముందు శృంగార సంబంధాల విషయంలో, పెళ్లి లేకుండా స్త్రీ పురుషులు కలసి జీవించడం విషయంలో దేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం మంగళవారం నాడు (మార్చ్ 23 , 2010 )  చేసిన కొన్ని వ్యాఖ్యలు సహజంగానే భారతీయ సమాజంలో కలకలం రేపుతున్నాయి. సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి కె.జి. బాలకృష్ణన్‌తో సహా ముగ్గురు న్యాయమూర్తులున్న ధర్మాసనం చేసిన వ్యాఖ్యలు ఆదేశాలో తుదితీర్పులో అంతర్భాగాలో కావు. వివాహానికి ముందు శృంగార సంబంధాలు కలిగి ఉండడంలో తప్పులేదని అన్నందుకు తమిళ సినీనటి ఖుష్‌బూపై దాఖలయిన క్రిమినల్ కేసుల విచారణ సందర్భంలో న్యాయమూర్తులు చేసిన వ్యాఖ్యలు అవి. తనపై కేసులను కొట్టివేయాలంటూ కుష్‌బూ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు. తుదితీర్పును న్యాయమూర్తులు రిజర్వ్ చేశారు.

ఎయిడ్స్ గురించిన భావప్రచారంలో భాగంగా 2005లో ఒక పత్రికకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఖుష్‌బూ సురక్షిత శృంగారం అవసరాన్ని చెప్పారు. "అమ్మాయిలు పెళ్లికి ముందు శృంగారంలో పాల్గొంటే తప్పేమీ లేదు. అయితే, గర్భం రాకుండా, లైంగిక వ్యాధులు రాకుండా తగిన ముందు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి'' అని ఆమె వ్యాఖ్యానించారు. అంతే కాదు, చదువుకున్న మగవాడెవరైనా తనకు భార్యగా లేదా ప్రియురాలిగా ఉండేవాళ్లు అంతకుముందు కన్యలుగా ఉండాలని ఆశించడం తగదని చెప్పారు. ఈ వ్యాఖ్యలు పెద్ద దుమారాన్నే లేపాయి. ముఖ్యంగా దళిత పాంథర్స్ పార్టీ, పిఎంకె పార్టీలు ఆమెకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమం నిర్వహించారు. అనేకమంది ఆమె మీద కేసులు పెట్టారు. ఈ మొత్తం వివాదంలో సినీ పరిశ్రమ నుంచి కానీ, తమిళ సమాజం నుంచి కానీ తనకు మద్దతు పెద్దగా రాకపోయినప్పటికీ, ఖుష్‌బూ తన వ్యాఖ్యలకు కట్టుబడే ఉన్నారు. వివాదం ఉద్రిక్తతకు దారితీసినప్పటికీ ధైర్యంగా నిలబడ్డారు. తన మీద పెట్టిన కేసుల ఫలితం ఏమైనప్పటికీ, ఖుష్‌బూ ఎదుర్కొన్న చేదుఅనుభవం వృధాగా పోలేదు. అది మరింత విస్త­ృతమైన చర్చగా మరోసారి ముందుకు రానున్నది. సాక్షాత్తూ, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులే కొన్ని కీలకమైన ప్రశ్నలు సంధిస్తున్నప్పుడు- ఆ చర్చకు మరింత ఆమోదం, గౌరవం లభించనున్నది.

పెళ్లికిముందే శృంగారం కానీ, పెళ్లి లేకుండా సహజీవనం కానీ ఎట్లా నేరం అవుతాయి?- అని న్యాయమూర్తులు న్యాయవాదులను అడిగారంటే అర్థం చట్టం ఏమి చెబుతోందో వివరించమని మాత్రమే. చట్టప్రకారం అవి నేరాలు కావనే ధ్వని అందులో

Friday, March 19, 2010

ఎం. ఎఫ్‌. హుస్సేన్‌లోని వైరుధ్యం

'ఇది మంచిది కాదు' అన్న శీర్షికతో ఈ మధ్య రాసిన సంపాదకీయంలో ఎం.ఎఫ్‌. హుస్సేన్‌ భారత పౌరసత్వాన్ని త్యజించడం మీద వ్యాఖ్యానించాను. ఆయన స్వదేశాన్ని వదిలి వెళ్లవలసి రావడం భారత్‌కు అప్రతిష్ఠాకరమని , ప్రజాస్వామ్యానికి అది మంచిది కాదని ఆ వ్యాసంలో నేను అభిప్రాయపడ్డాను.  ఆంధ్రజ్యోతి గల్ఫ్‌ ప్రతినిధి మొహమ్మద్‌ ఇర్ఫాన్‌ మార్చి 19 తేదీ నాడు రాసిన కాలమ్‌లో ఇదే అంశాన్ని మరో కోణం నుంచి స్పృశించారు. హుస్సేన్‌లోని ద్వంద్వ విలువలను ఎత్తి చూపుతూ, ఆయన ఖతార్‌ దేశాన్ని ఎంచుకోవడంలోని వైరుధ్యాన్ని నిరూపించారు. ఇర్ఫాన్‌ వ్యాసం వల్ల భారతీయ సమాజం మీది నా అసంతృప్తి ఏ మాత్రం తగ్గలేదు. హుస్సేన్‌ మీది గౌరవం మాత్రం తగ్గింది.  ఇర్ఫాన్‌ వ్యాసం ' పౌరసత్వం వదులుకోవడం తగదు' ఇక్కడ చదవండి:

పౌరసత్వం వదులుకోవడం తగదు
మొహమ్మద్‌ ఇర్ఫాన్

ప్రపంచంలో అత్యంత కఠిన రాచరిక వ్యవస్థ కలిగిన రాజ్యాలలో గల్ఫ్ దేశాలు ప్రధానమైనవి. స్వేచ్ఛాయుత వాతావరణం, భావస్వేచ్ఛ అనేది ఇక్కడ మరిచిపోవలసిందే! అందు కే కీలకమైన ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (డబ్ల్యూ.టి.ఓ)లో వర్ధమాన దేశాలకు సంబంధించిన సదస్సును ఖతార్‌లో నిర్వహించడానికి కార ణం ఇక్కడ నిరసన గళం విప్పడానికి అవకాశం ఉండకపోవడమే. అలాంటి దేశాన్ని ప్రఖ్యాత చిత్రకారుడు మగ్బూల్ ఫిదా హుస్సేన్ (ఎం.ఎఫ్.హుస్సేన్) తన దేశంగా ఏరికోరి ఎంపిక చేసుకోవడం విస్మయం కలిగించింది. స్వేచ్ఛ కలిగిన యూరప్ లేదా అమెరికాను కాకుండా గల్ఫ్ బందీఖానాలో ఈ చిత్రకారుడు ఎందుకు వచ్చి పడ్డాడో తెలియదు.

దేశం గర్వించదగ్గ చిత్రకారుడైన హుస్సేన్ గూర్చి పాశ్చత్య దేశాలలోని చిత్రాభిమానులకు తెలిసిన దాంట్లో ఒక్క శాతం కూడా గల్ఫ్ అరబ్బులకు తెలియదు. అసలు హుస్సేన్ తరహా భావాలు కలిగిన వ్యక్తులు లేదా కళాకారులంటే అరబ్బులకు గిట్టదు. అయినప్పటికి ఆయన గత నాలుగేళ్లుగా గల్ఫ్‌లో నివాసముంటున్నారు. ఆయన గీసిన కొన్ని దేవతల బొమ్మలు హిందువుల మనోభావాలు దెబ్బతీసే విధంగా ఉన్నాయని 2004లో ఆందోళన మొదలైన కొద్దికాలానికి ఆయన దుబాయికి మకాం మార్చారు.

navya. దుబాయిలో తన కళకు సరైన ఆదరణ లేకపోవడంతో ఆయన ఎక్కువగా ప్యారిస్, లండన్ నగరాలలోని ఆర్ట్ గ్యాలరీలలో తన ప్రదర్శనలు నిర్వహించి తిరిగి దుబాయి వచ్చేవారు. అనతి కాలంలోనే దుబాయిలోని భారతీయ ప్రముఖులలో ఒకరుగా ఎదిగిన హుస్సేన్ భారతీయ కాన్సలేట్ జనరల్ తన నివాసంలో నిర్వహించే అన్ని ముఖ్య విందులలో పాల్గొనేవారు. ప్రస్తుతం మంత్రిగా ఉన్న శశి థరూర్ అధికారంలోకి రాక ముందు దుబాయికి వచ్చిన సందర్భంగా జరిగిన విందులో కూడా హుస్సేన్ పాల్గొన్నారు.

స్వదేశంలో ఆయనపై ఎన్ని కేసులున్నా విదేశాలలో మాత్రం భారతీయ అధికారులతో సహా భారతీయులందరూ ఆయనకు సముచిత గౌరవం ఇచ్చారు. దుబాయిలో 2007లో ఒకసారి నోవాటెల్ హోటల్‌లో ఆయన ఆర్ట్ గ్యాలరీ షోను ఏర్పా టు చేయడానికి సిద్ధమైనా భారత్‌లోని ఒక హిందూ సంస్థ నుంచి వచ్చిన బెదిరింపు కారణాన భారతీయులైన దాని నిర్వాహకులు షోను రద్దుచేశారు. దుబాయి నుం చి ఆయన కొన్నిసార్లు ఖతార్‌కు వెళ్లారు. అక్కడ

Saturday, March 13, 2010

ఉత్తరాంధ్ర 'అవతార్'

అద్భుత సాంకేతిక విలువలున్న 'అవతార్' సినిమాకు ఆస్కార్‌లూ, ప్రేక్షకాదరణా లభించడంలో ఆశ్చర్యం లేదు కానీ, ఒక సినిమా హాలీవుడ్‌నుంచి అటువంటి కథతో రావడమే ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఏదో ఒక సుదూరలోకంలో లభించే విలువైన ఖనిజం కోసం సకల ఆయుధ సంభారాలతో వెళ్లిన మానవులు, మనుషుల్లాగానే ఉండే అక్కడి జీవులను అణచివేసి, వారి 'ఆత్మవృక్షాన్ని' కూల్చివేసి దాని కింద ఉన్న నిక్షేపాన్ని అపహరించాలని ప్రయత్నించడం ఆ సినిమా ఇతివృత్తం.  సాధారణంగా అమెరికాలో నిర్మాణమయిన సినిమాల్లో గ్రహాంతరవాసులు మానవులకు హాని తలపెట్టబోతారు, మనుషులు వారిని తిప్పికొడతారు. కానీ, ఇందులో కథ తిరగబడింది. పైగా, సామ్రాజ్యవాదులు, బహుళజాతి కంపెనీలు అనేక మూడో ప్రపంచదేశాల వనరుల విషయంలో అనుసరిస్తున్న వైఖరిని స్ఫురింపజేసేట్టు కథనం సాగుతుంది.  ఒక బ్రిటిష్ దాతృత్వ స్వచ్ఛంద సంస్థ 'సర్వైవల్ ఇంటర్నేషనల్' డైరెక్టర్ స్టీఫెన్ కొర్రీ ఈ మధ్య బెంగాల్‌ను సందర్శించినప్పుడు 'అవతార్' కథనూ ఒరిస్సాలో బాక్సైట్ మైనింగ్ ప్రయత్నాలనూ పోల్చి వ్యాఖ్యలు చేశారు. 'అవతార్' ఒక కల్పనా కథ. ఒరి స్సా గిరిజనులు వాస్తవంలో అదే పోరాటాన్ని చేస్తున్నారు- అని ఆయన వ్యాఖ్య.

సోమవారం ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష పార్టీలన్నీ విశాఖమన్యంలో బాక్సై ట్ చిచ్చు గురించి ప్రస్తావించాయి. బాక్సైట్ తవ్వకాలను జిందాల్ కంపెనీకి అప్పగించడంపై తీవ్రంగా ధ్వజమెత్తాయి. ఒరిస్సాలో వేదాంత కంపెనీ అయినా, ఆంధ్రలో జిందాల్ అయినా ఆదివాసీల మనుగడకు, పర్యావరణానికీ చేస్తున్న హాని ఒక్కటే. ఇంతకాలం గొప్పగా చెప్పుకుంటున్న అటవీ పరిరక్షణ చట్టాలను, ఆదివాసీ సార్వభౌమిక జీవహక్కులను అత్యంత నిస్సంకోచంగా రకరకాల పద్ధతులలో ప్రభుత్వాలు కాలరాస్తున్నాయి. ఆదివాసీలను ప్రలోభపెడుతున్నాయి, వారిలో వారికి చీలికలు తెస్తున్నాయి. వారితో ఉండి పోరాటానికి నిర్దేశం చేస్తున్నవారిని నిర్మూలిస్తున్నాయి.

'అవతార్' వంటి సందర్భాలు మనదేశంలో కేవలం ఆదివాసీల విషయంలోనే ఎదురుకావడం లేదు. అభివృద్ధి పేరుతో స్థానిక మనుగడలను, ప్రకృతిని ధ్వంసం చేసే పని మైదాన ప్రాంతాలలో కూడా సాగుతున్నది. పరిశ్రమల కోసమని పచ్చనిపంట పొలాలను బలి ఇవ్వడం మన రాష్ట్రమంతటా అదే పనిగా సాగుతున్నది. బహుళజాతి సంస్థలు, బడా పారిశ్రామికులు ప్రారంభించిన ఈ 'ప్రకృతిమేధం' సకలరంగాలకూ విస్తరిస్తున్నది. కోస్తాంధ్ర తీరం పొడవునా తలపెట్టిన 'కారిడార్' అభివృద్ధిని,జీవనోపాధిని ఎంతగా సాధిస్తుందో తెలియదు కానీ, కోట్లాది మంది సాంప్రదాయిక జీవనాధారాలను, అపురూపమైన సహజ పర్యావరణరక్షణలను «ధ్వంసం చేయనున్నాయి. విద్యుదుత్పాదన

Sunday, March 7, 2010

విప్లవానికి డెడ్‌లైన్

edit."భారతదేశంలోని ఏ పల్లెకైనా వెళ్లండి, ఒక రైతు కూలీని, చిన్న రైతును గుసగుసగా అడగండి, ఏం చేద్దామని- మీకు వచ్చే సమాధానం ఒకటే, భూస్వామిని ఖత మ్ చేద్దాం''- స్వాతంత్య్రానంతరం దేశంలో కొత్త తరం విప్లవ రాజకీయాలకు ఆద్యుడై న చారు మజుందార్ అన్న మాటలవి. గ్రామీణ భారతమంతా భూస్వామ్య పీడనలో నలిగిపోతూ, విముక్తి కోసం పరితపిస్తోందని, ఆ ఆకాంక్షను అందుకుంటే చాలు విప్ల వం మూలమలుపులో ఉన్నట్టేనని ఆయన బలంగా నమ్మారు.

నక్సల్బరీ వసంత మేఘ గర్జన 1967లో ఆరంభమై బెంగాల్‌లో మారుమోగి, శ్రీకాకుళంలో ప్రతిధ్వనించినప్పు డు ఆయన 1975 నాటికి భారతవిప్లవం పూర్తవుతుందని విశ్వసించారు, పదే పదే తన రచనలలో ఆ ఆశాభావాన్నే ప్రకటించారు. నక్సల్బరీ, శ్రీకాకుళం రెండూ 1971 నాటికి తీవ్ర నిర్బంధంలో అణగిపోయాయి. విప్లవం వస్తుందనుకున్న సంవత్సరానికి ఎమర్జె న్సీ వచ్చింది.   చారుమజుందారే 1975 దాకా జీవించలేదు. విప్లవానికి సారధ్యం వహించాలనుకున్న సిపిఐఎంఎల్ ముక్కచెక్కలైంది. ఇంకా అక్కడక్కడా మిగిలిపోయిన సాయుధ బృందాలు ఎమర్జెన్సీ చీకటి రోజుల్లో తుడిచిపెట్టుకుపోయాయి. ఇక అంతా ముగిసిపోయిందనే పాలకులు భావించారు.

కానీ, ముగిసిపోలేదు. 1980లో కె.ఎ. అబ్బాస్ తీసిన 'నక్సలైట్స్' సినిమా ముగింపులో పెద్ద ఎన్‌కౌంటర్ తరువాత అంతా సమసిపోయిందనుకుని పోలీస్ అధికారి 'అబ్ కోయీ నక్సల్‌వాదీ జిందా హై' అని మెగాఫోన్‌లో అరుస్తుంటాడు. గూడెంలో నుంచి ఒక గిరిజన బాలుడు విల్లంబులు పట్టుకుని చేతులు ఎత్తుతాడు.  ఏమంత గొప్పగా లేని ఆ

Tuesday, March 2, 2010

ఇది మంచిది కాదు

ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భారతీయ చిత్రకారుడు ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్ ఇకపై భారతీయ సంతతికి చెందినవాడిగా తప్ప, భారతీయుడిగా ఉండబోవడం లేదనే వార్త లౌకిక, ప్రజాస్వామికవాదులందరినీ కలచివేసింది. ఆయన చిత్రాలపై సుమారు దశాబ్దంన్నరగా సాగుతున్న వివాదాలేమైనప్పటికీ, 95 సంవత్సరాల పండువయస్సులో ఆయన దేశంకానిదేశంలో తలదాచుకోవలసి రావ డం, చివరకు ఖతార్ అనే చిన్నదేశంలో పౌరసత్వం పొంది శాశ్వతంగా మాతృదేశంనుంచి వేరుకావలసి రావడం సామాన్య భారతీయులకు కూడా బాధ కలిగిస్తున్నవిషయం. పైగా, అంతర్జాతీయంగా భారతదేశానికి ఇది అప్రదిష్టను కలిగించిన పరిణామం.

ప్రపంచంలో అతి పెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశంగా భారత్‌కు ప్రత్యేకమైన గుర్తిం పు ఉన్నది. ఆంతరంగికంగా ఎన్ని సమస్యలున్నా, అణచివేతలు, సంక్షోభాలు, ఘర్షణలూ ఉన్నా- అంతర్జాతీయ పటం మీద మాత్రం భారత్‌ది తలెతతుకుని నిలుచున్న చరిత్ర. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధకాలంలో జాతివిముక్తి పోరాటాలన్నిటికీ బాసటగా నిలబడి నెల్సన్ మండేలా, యాసర్ అరాఫత్, ఫిడెల్ కాష్ట్రో వంటి నేతల ప్రశంసలు పొందిన దేశం మనది. చైనా అభ్యంతరాలను లెక్కచేయకుం డా, టిబెట్ స్వయం ప్రతిపత్తి కోసం పోరాడుతున్న దలైలామాకు భారత్ ఆశ్రయమిచ్చింది. సోవియట్ యూనియన్‌తో సన్నిహిత మైత్రి నెరిపిన కాలంలో నే, స్టాలిన్ కుమార్తె స్వెత్లానా అమెరికా లో ఆశ్రయం పొందడం కోసం భారత్ నే మజిలీగా చేసుకున్నప్పటికీ, అందుకు అనుమతించింది. పాలస్తీనా ప్రవాస