Monday, June 27, 2011

తీరనిలోటే కానీ, తీర్చవలసిన లోటు కూడా

ప్రొఫెసర్ కొత్తపల్లి జయశంకర్ ఎవరు, ఆయన ఏ వాదాన్ని ప్రచారం చేశారు, ఏ రాజకీయ లక్ష్యం కోసం పనిచేశారు- అన్న ప్రశ్నలను కాసేపు పక్కన పెడదాం. ఆయన ఉర్రూతలూగించే ఉపన్యాసాలు చేసినవారు కాదు, కుండబద్దలు కొట్టే మాటలతో మైకులు విరగ్గొట్టినవారు కాదు, జనావేశాల సోపానాల మీద ప్రతిష్ఠను ప్రాబల్యాన్ని పెంచుకున్నవారు కాదు. ఆయన కేవలం ఒక అధ్యాపకుడు. ఒక పరిశోధకుడు. ఒక రచయిత. ప్రచార కార్యకర్త. సలహాదారు. నిర్వహించిన వైస్‌చాన్సలర్ వంటి ఉన్నతపదవులతో సహా ఆయన వృత్తిప్రవృత్తులన్నీ విద్యావిషయికమైనవే. బౌద్ధికమైనవే. అటువంటి ఒక మేధావి, పాఠాలు చెప్పే పంతులు, సాధుజీవి, స్వాదుసంభాషి అనారోగ్యంతో కన్నుమూస్తే తెలంగాణ ప్రజానీకం గుండె ఎందుకు పగిలింది? ఎందుకు దిక్కులదిరేట్లు రోదించింది? ఆయన పార్థివ కాయానికి జనసాంస్కృతికలాంఛనాలతో ఎందుకంత ఘనంగా వీడ్కోలు పలికింది? ఒక ఉపాధ్యాయుడికి అంతటి నివాళి లభించిన సందర్భం ఇటీవలికాలంలో ఎప్పుడన్నా చూశామా?

డెబ్భయ్యారేళ్లు బతికిన మనిషి అనారోగ్యమరణం దిగ్భ్రాంతి కలిగించేదేమీ కాకపోవచ్చు. కానీ, జయశంకర్ విషయంలో అది అకాల మరణమూ ఆకస్మిక మరణమూ అయింది. అరవయ్యేళ్లుగా తెలంగాణ నిప్పును కాపాడుకుంటూ వస్తున్న జయశంకర్ ప్రస్తుత ఉద్యమం పతాకఘట్టంలో అస్తమించడాన్ని జనం జీర్ణించుకోలేకపోతున్నారు. ఎదిగిన సంతానం ప్రయోజకులైతేనో, పెళ్లి చేసుకుంటేనో చూడాలనుకుని ప్రాణం ఉగ్గపట్టుకున్న వృద్ధుడు, కోరిక తీరకుండానే కన్నుమూస్తే దుఃఖం అంతా ఆ తీరనికోరిక చుట్టూనే సుడితిరిగినట్టు, జయశంకర్ నిష్క్రమణ వేదన తెలంగాణ శేష ఆకాంక్ష నే ప్రతిధ్వనించింది. సాపేక్షమైన స్తబ్దతలో పడి, తరువాతి అడుగు ఏమిటో తెలియని అయోమయంలో ఉన్న తెలంగాణ ఉద్యమంలో అంతర్లీనంగా వినిపిస్తున్న అసహనపు ఆవేదన ఏదో జయశంకర్ సంతాప వాతావరణంగా రూపుదిద్దుకున్నది. తెలంగాణ ఉద్యమానికి,

Monday, June 20, 2011

కింగ్‌శుక్‌నాగ్ : రెండు పరిష్కారాలు

హైదరాబాద్ లో పనిచేస్తున్న ఇద్దరు ఉత్తరాదివాళ్లు ఈ మధ్య ఒక మీటింగ్‌లో కలిశారు. ఎవరు ఎవరిని కాస్త తీరిగ్గా కలసినా తెలంగాణ ప్రస్తావనకు రాకతప్పని రోజులు కదా? ఆ ఇద్దరిలో అతను పంజాబీ, ఆమె బెంగాలీ. ఇదంతా చివరకు ఏమవుతుంది? అని ఆయన అడిగాడు. ఏదో ఒకరీతిలో విభజన తప్పదేమో? అని సమాధానం చెప్పాను. అవునా, అట్లా జరుగుతుందా, కేంద్రం అందుకు ఒప్పుకుంటుందా? అని ఆయ న ఆశ్చర్యపోయాడు. పంచనదులకు తోడు నెత్తురే ఆరోనదిగా ప్రవహించిన పంజాబ్ ను ంచి వచ్చాడు ఆయన. వేలకొద్దీ హతులయినా, చండీగఢ్‌ను పంజాబ్‌కు ఇచ్చేయడం వం టి చిన్న డిమాండ్ కూడా నెరవేర్చని ప్రభుత్వం మనది. ప్రత్యేక రాష్ట్రం అడిగితే ఇచ్చేస్తా రా? అన్నది ఆయన విస్మయానికి కారణం కావచ్చు. బెంగాలీ ఆమె అయితే, హైదరాబాద్‌కు వచ్చి ఏడాదికూడా కాలేదు, కానీ రాష్ట్రవిభజన అన్న ఊహకే కలవరపడినట్టు కనిపించారు. ఈ హైదరాబాద్, ఈ డెవలప్‌మెంటూ అంతా తెలంగాణ ఖాతాలో చేరిపోతుందా అని ప్రశ్నించారు. ఎందుకు విడిపోవడం, ఇంతకాలం కలసి ఉన్నారు కదా, సమస్యలు ఉంటే పరిష్కరించుకోవచ్చును కదా? అని వరుస సందేహాలను గుప్పించారు. రాష్ట్ర సమైక్యతలో ఈ ఇద్దరు పరరాష్ట్రీయులకు అంత ఆసక్తి ఉండడం ఆశ్చర్యమే అనిపించింది.

ఒకప్పుడు తెలుగువారు అన్నా, ఆంధ్రప్రదేశ్ అన్నా ఉత్తరాదివారికి తెలియనికాలం ఉండేది. వారి దృష్టిలో అందరూ మదరాసీలే. ఎన్టీయార్ ఏమి చేసినా చేయకపోయినా, తెలుగు వారంటూ కొందరున్నారని జాతీయస్థాయిలో చాటింపు వేశారు. 90 దశకం తరువాత హైదరాబాద్‌కు చంద్రబాబు తీసుకువచ్చిన 'వైభవం' కారణంగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ అప్రధానమైపోయి హైదరాబాద్ ఒక్కటే అందరికీ తెలిసిన కాలం వచ్చింది. అందరూ అంటే సామాన్యులందరికీ అని కాదు. నూతన ఆర్థిక విధానాల అభివృద్ధి రథం మీద పరుగులు తీస్తున్నవారికీ, తీయాలనుకుంటున్నవారికీ హైదరాబాద్, బెంగుళూరు సుపరిచితాలై పోయాయి. రాష్ట్ర విభజన అనగానే హైదరాబాద్ సంగతి ఏమిటన్న ఆందోళన ఆ వర్గాలకే మొదట కలిగింది. విభజనను వ్యతిరేకిస్తున్న తెలంగాణేతర ప్రాంతాల వారికి హైదరాబాద్ ప్రతిపత్తి గురించిన ఆందోళన లేదని కాదు. వాదనలో భాగంగా హైదరాబాద్‌లో తాము తీసుకువచ్చిన

Tuesday, June 14, 2011

ప్రజలు ఏకం, నేతలు అనేకం

తెలంగాణ ప్రాంతానికి చెందిన కేంద్రమంత్రి, సీనియర్ రాజకీయనాయకుడు ఎస్.జైపాల్‌రెడ్డి శనివారం నాడు జాతీయ, ప్రాంతీయ, ఉపప్రాంతీయ వాదాల గురించి చేసిన వ్యాఖ్యలు వెనువెంటనే తీవ్రప్రతిస్పందనలను ఆహ్వానించాయి. గంటారెండుగంటల్లోనే ఆయన తన మాటలు తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని ఉద్దేశించినవి కావని వివరణ ఇవ్వవలసి వచ్చింది. ఆయన ఏ అర్థంలో అన్నారు, అర్థంచేసుకున్న వారెట్లా చేసుకున్నారు అన్నవి ఇక్కడ అప్రస్తుతం కానీ, తెలంగాణలో రాజకీయ వాతావరణం ఎంత సున్నితంగా ఉన్నదో ఈ సంఘటన సూచిస్తుంది. ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఆకాంక్షకు భిన్నంగా మాట్లాడడం ఏ తెలంగాణా ప్రాంత రాజకీయవాదికీ సాధ్యం కాని పరిస్థితి ఇప్పుడు నెలకొని ఉన్నది. రాష్ట్ర విభజనపై అభ్యంతరాలున్న మార్క్సిస్టుపార్టీ, ఎంఐఎం పార్టీల ప్రతినిధులు కూడా సాధ్యమైనంత వరకు ఆ ప్రస్తావనే రాకుండా దాటవేయడమో లేదా అనాసక్తంగా ప్రతికూలత వ్యక్తం చేయడమో చేయగలుగుతున్నారు. ఇటువంటి వాతావరణం నెలకొనడానికి తెలంగాణ ప్రజానీకంలో అంతర్లీనంగా దృఢపడిన ఏకత, వ్యాపించిన ఉద్యమచైతన్యం కారణాలు. వీటినే తేలికమాటతో 'సెంటిమెంట్' అని అంటున్నారు. ప్రజల్లో ఉన్న ఏకత రాజకీయనేతల్లో కనిపించకపోవడం ఒక విచిత్రం అయితే, రాజకీయమనుగడ భయం తప్ప వారిలో ఉద్యమచైతన్యం జీర్ణం కాకపోవడం మరో వింత.

తెలంగాణ ఉద్యమం రెండు తెలుగు ప్రాంతాల మధ్య విభజనను తీవ్రం చేసిందని అనేవారున్నారు. కానీ, అది బయటివారితో పెంచిన దూరం కంటె, లోపలివారిలో కలిగించిన దగ్గరితనమే ఎక్కువ. తెలంగాణ సమాజంలో ఇటీవలి కాలం దాకా ఉన్న రకరకాల అంతర్గత వైరుధ్యాలు, విభేదాలు ప్రత్యేక ఉద్యమం కారణంగా మసకబారిపోయాయి. ప్రాంతమంతా ఒకటి, ప్రాంతీయులంతా ఒకటి అన్న దృశ్యం వ్యతిరేకులను కూడా ఆశ్చర్యపరుస్తున్న వాస్తవం. ఈ స్థితి ఒక్కరోజులో ఏర్పడింది కాదు. దశాబ్దంన్నరగా చిలికి చిలికిన ఉద్యమం 2009 నాటికి గాలివానగా మారింది. క్రమంగా విస్తరిస్తూ వచ్చిన ప్రత్యేక ఆకాంక్ష, ఏడాదిన్నర కిందట పెద్ద ముందంజ వేసి, తెలంగాణ ప్రాంతంలో అద్భుతమైన ఐక్యవాతావరణాన్ని సృష్టించింది. చిదంబరం ప్రకటనకు సీమాంధ్రప్రాంతాలలో, ముఖ్యంగా ఆ ప్రాంత రాజకీయనేతలలో వచ్చిన ప్రతిస్పందన కూడా తెలంగాణలో ఏకతకు ప్రేరణ అయింది.

చిదంబరం మరో ప్రకటన చేసిన తరువాత, ఉద్యమంలో చేరడం తెలంగాణ ప్రాంతంలో ప్రతి రాజకీయవాదికి మనుగడ మంత్రం అయింది. పార్టీల ప్రమేయంలేకుండా అందరు రాజకీయనేతలు ఒకే మాట మాట్లాడడం ఆ కాలంలోనే చూస్తాము. ఈ పదిహేడు నెలల కాలంలో ప్రజలలో 'సెంటిమెంట్' మరింత గట్టిపడింది. కానీ, ఆనాటి ఏకత రాజకీయవాదుల్లో లేకపోగా, నేడు భిన్నస్వరాలు పెరిగిపోయాయి. అందరినోటా తెలంగాణ జపమే, కానీ, ఆచరణ విషయం వచ్చేసరికి తలోదారి. జాతి, కులం, మతం, జెండర్, ప్రాంతం ప్రాతిపదికలమీద పోరాడే

Tuesday, June 7, 2011

కొత్త సామాజిక వ్యూహం కాంగ్రెస్‌కు సాధ్యమా?

సామాజిక, ఆర్థిక రంగాలలో పెద్ద మార్పులకు పాలకరాజకీయాలలో ఉన్న పార్టీలు ఇష్టపడవని, ఏదో రకంగా యథాతథస్థితిని కొనసాగించడానికే ప్రయత్నిస్తాయని వ్యవస్థాగత మార్పులు కోరేవారు విమర్శిస్తుంటారు. అందులో వాస్తవం చాలానే ఉన్నది. వర్తమానంలోని వ్యవస్థ వల్ల లబ్ధిపొందే వర్గాలకు ఎటువంటి ఇబ్బంది కలగనిరీతిలో, వీలుంటే వాటికి మరింత లబ్ధి అందించే విధంగా ప్రధాన రాజకీయపక్షాలు ప్రవర్తిస్తుంటాయి. వేగవంతమైన మార్పులు, ప్రయోజనాల ఘర్షణను తీవ్రం చేసే మార్పులు, సమాజంలోని అంతస్థులను తలకిందులు చేసే మార్పులు ఆ పక్షాలకు రుచించవు. ఆ దిశగా ప్రయత్నించే శక్తులను అణచివేయడానికి కూడా అవి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటాయి.

అలాగని, సమాజగమనం నిలవనీరులాగా ఉండిపోదు. మార్పులు జరుగుతూనే ఉంటాయి. అన్ని రకాల మార్పులను నియంత్రించేశక్తి రాజకీయపక్షాలకూ ప్రభుత్వాలకూ ఉండదు. తాము తీసుకువచ్చే ప్రమాదరహితమైన, పైపై మెరుగుల సంస్కరణల వల్ల సంభవించే పరోక్ష ప్రభావాలను కనీసం కనిపెట్టగలిగే సామర్థ్యంకూడా ఒక్కోసారి పాలకవర్గాలకు ఉండదు. అలాగే, అట్టడుగు ప్రజలనుంచే కాక, సమాజంలోని అనేక ఇతర సెక్షన్ల నుంచి కూడా మార్పులను త్వరితం చేసే ఒత్తిళ్లు వస్తుంటాయి. సమాజంలోని అంతరాలను కాపాడాలని కంకణం కట్టుకున్న పార్టీలు సైతం ఆ అంతరాలను తగ్గించే, లేదా అంతరాలను తగ్గించే ప్రయాణాన్ని వేగవంతం చేసే మౌలికమార్పులను స్వయంగా తీసుకువస్తాయి. జాతీయ కాంగ్రెస్ కానీ, రాష్ట్రచరిత్రలో సంచలనం సృష్టించిన తెలుగుదేశం పార్టీ కానీ అనేక సామాజికార్థిక మార్పులకు స్వయంగా సారథ్యం వహించాయి.

జాతీయోద్యమానికి నాయకత్వం వహించి, స్వాతంత్య్రానంతరం సుదీర్ఘకాలం ఏకఛత్రాధిపత్యంతో దేశాన్ని పాలించిన కాంగ్రెస్‌పార్టీ స్వభావం గురించి అనేక ఆసక్తికరమైన పరిశీలనలు, సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. బ్రిటిష్‌పాలనలో విద్యావంతులైన విద్యాధిక బృందాల నుంచి ఏర్పడిన కాంగ్రెస్‌పార్టీకి అప్పుడప్పుడే ఎదుగుతూవస్తున్న దేశీయపారిశ్రామిక వర్గం అండదండలందించింది. మొదట తిలక్-గోఖలే, తరువాత గాంధీ నాయకత్వాలలో దేశంలోని వివిధ శ్రేణులకు వేరువేరు ఉద్యమాచరణ రూపాలను అందించడం ద్వారా కాంగ్రెస్ జాతీయోద్యమానికి మహాఛత్ర సదృశమైన సంస్థరూపాన్ని అందించింది. విడిపోయిన ముస్లింలీగ్, కాంగ్రెస్ వర్ణాశ్రమదృక్పథాన్ని నిలదీసిన అంబేద్కర్, వర్గస్వభావాన్ని ప్రశ్నించిన కమ్యూనిస్టులు, అహింసాసత్యాగ్రహాలను దాటి ముందుకు వెళ్లిన విప్లవకారులు- జాతీయోద్యమంలో విలువైన పాత్ర నిర్వహించి ఉండవచ్చు. కానీ, నాయకత్వ